صالح محمّد خلیق در همایش بین المللی ادیبان حوزۀ نوروز در تاجیکستان
صالح محمّد خلیق
گزارشی از همایش بینالمللی ادیبان حوزۀ نوروزدر کشور جمهوری تاجیکستان
به اساس دعوت دولت جمهوری تاجیکستان و موافقت مقام محترم وزارت اطلاعات و فرهنگ و وزارت محترم امور خارجۀ کشور و حکم مقام محترم ریاست جمهوری اسلامی افغانستان، اینجانب، صالح محمّد خلیق، رئیس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ، در ترکیب هیأتی از شاعران و ادیبان کشور برای اشتراک در همایش بینالمللی حوزۀ ادبی نوروز که از 26 حوت 1394 تا 4 حمل 1395 هجری خورشیدی در شهر دوشنبه، پایتخت جمهوری تاجیکستان، برگزار شده بود در آن کشور سفری رسمی داشتم.
به روز چهارشنبه 26 حوت 1394: با پرواز کام ایر از میدان هوایی بینالمللی حامد کرزی از کابل رهسپار کشور تاجیکستان شدیم و به میدان هوایی بینالمللی شهر دوشنبه، پایتخت آن کشور، فرود آمدیم. مهمانداران تاجیکستان به پیشواز ما به میدان هوایی آمده بودند و ما را با خود به شهر دوشنبه آوردند و در مهمانخانۀ «اوستا» همراه با مهمانان دیگر اقامت دادند.
در همایش بینالمللی ادیبان حوزۀ نوروز، شاعران و ادیبان از 22 کشور جهان شرکت کرده بودند. از کشور ما چهرههای شناختهشدهیی چون دکتر عبدالقیّوم قویم، دکتر صاحبنظر مرادی، محمّدصادق عصیان، سیّد رضا محمّدی، قنبرعلی تابش، پرویز کاوه، گلنور بهمن، وحید وارسته، یعقوب یسنا، سیّد محمّد عارف عارف و... از داخل؛ و همچنان دکتر لطیف ناظمی، دکتر لعلزاد، جلیل شبگیر پولادیان، محمّدکاظم کاظمی، محمّدشریف سعیدی، حمیرا نکهت دستگیرزاده، و چند تن دیگر از بیرون کشور؛ از شرکتکنندهگان این همایش بودند. ارسته، حمیرا نکهت دستگیرزاده، سیّد محمّد عارف عارف و چند تن دیگر از گوشه و کنار جهان از شرکتکنندهگان این همایش بودند. ارسته، حمیرا نکهت دستگیرزاده، سیّد محمّد عارف عارف و چند تن دیگر از گوشه و کنار جهان از شرکتکنندهگان این همایش بودند.
به روز پنجشنبه 27 حوت 1394: در محفل شعرخوانی آقای مؤمن قناعت، از شاعران شناختهشدۀ تاجیکستان، که در یکی از کاخهای فرهنگی شهر دوشنبه برگزار شده بود شرکت کردم و همچنان یکجا با دو تن از اعضای هیأت، آقایان دکتر عبدالقیوم قویم و پرویز کاوه، در یک برنامۀ نوروزی تلویزیون دولتی «سفینه» در شهر دوشنبه گفتوگویی را در بارۀ آیینهای نوروزی انجام دادیم.
به روز جمعه 28 حوت 1394: دیداری داشتیم با آقای قاسم نظام، رئیس اتحادیۀ نویسندهگان تاجیکستان، در دفتر کارش و سپس در محفل شعرخوانی آقای بازار صابر، از شاعران مطرح تاجیکستان، که در تالار ساختمان «اوپرا بالت» در شهر دوشنبه برگزار شده بود شرکت کردیم.
به روز شنبه 29 حوت 1394: گفتوگویی داشتم با رادیوی خاور تاجیکستان دربارۀ جشن باستانی نوروز و اهمیّت برگزاری جشنوارههای فرهنگی و ادبی در پیوند با نوروز؛ و همچنان همراه با اعضای هیأت و مهمانان دیگر در پای تندیسهای اسماعیل سامانی، حکیم ابوالقاسم فردوسی، ابوعلی ابن سینا، صدرالدّین عینی و چند تندیس دیگر از شاعران و دانشمندان گلگذاری کردیم. سپس در همایش بینالمللی ادیبان حوزۀ نوروز که در تالار کتابخانۀ ملّی تاجیکستان در شهر دوشنبه برگزار شده بود شرکت کردیم.
این همایش با سخنان مقدماتی آقای فرهاد رحیمی، رئیس اکادمی علوم تاجیکستان و سخنرانی آقای عبدالجبّار رحمانزاده، یاور رئیس جمهور تاجیکستان آغاز یافت و سپس به ترتیب دکتر عبدالقیّوم قویم از افغانستان، عارف نوشاهی از پاکستان، کارا تیگینا کارگاریتا ایوانوا، هنرشناس روسیه، داداجانوا اراده، استاد دانشگاه ملّی ازبکستان، علی اکبرشاه، استاد دانشگاه دهلی از هندوستان، ضمیر سعدالله، استاد دانشگاه سینسزیان جمهوری مردم چین، و محمّدرضا تاجالدّینی از ایران در این همایش سخن گفتند.
پس از چاشت همین روز، کار همایش در سه بخش ادامه یافت: بخش یکم ـ تاریخ و فلسفۀ نوروز، به ریاست کرامتالله عالموف، نایب رئیس اکادمی علوم تاجیکستان، و معاونیت عارف نوشاهی از پاکستان؛ بخش دوم ـ سنّتهای فرهنگی نوروز، به ریاست سخیداد رحمتاللهزاده، رئیس انستیتوت زبان، ادبیات، خاورشناسی و میراث خطّی به نام رودکی تاجیکستان، و معاونیت علیاکبرشاه، استاد دانشگاه دهلی هندوستان؛ بخش سوم ـ ترنّمهای نوروز در ادبیات، به ریاست عسکر حکیم، شاعر و سرخادم علمی انستیتوت زبان، ادبیات، خاورشناسی و میراث خطّی به نام رودکی تاجیکستان، و معاونیت دکتر عبدالقیوم قویم، دانشمند و ادبیاتشناس افغانستان؛ و بخش چهارم ـ موسیقی راه ابریشم، به ریاست منیره شهیدی، رئیس بنیاد بینالمللی زیادالله شهیدی، معاونیت شانکر سیدد خارتا، استاد دانشگاه کمبریج انگلستان، و دبیری کولینا یلینا، نامزد علوم هنرشناسی اکادمی علوم روسیه.
من در بخش سوم همایش یعنی «ترنّمهای نوروز در ادبیات» شرکت کردم. در این بخش پس از سخنان مقدماتی رئیس نشست، دکتر عبدالقیوم قویم، دانشمند و ادبیاتشناس افغانستان، که معاون بخش هم بود، در بارۀ بازتاب نوروز در سرودههای شاعران افغانستان سخن گفت. دانشمندان و مقالههای علمییی خواندهشده در این بخش عبارت بودند از:
ـ بدرالدّین مقصودوف، مضمونهای نوروزی در اشعار عهد کلاسیک فارسی تاجیکی؛
ـ عالَمخان کوچروف، «سیر شعربند» استاد عینی؛
ـ صالحوف، تصویر نوروز در شعر معاصر تاجیکی؛
ـ رستم وهّاب، نوروز در شعر معاصر تاجیکی؛
ـ نورمحمّد آدینهیِف، وصف بهار در شعر شاعران سبک خراسان؛
ـ باباخان جورهیِف، نوروز چراغ گل به گلزار آورد؛
ـ سبحان اعظمزاد، در سایهروشن نوروز اسفره؛
ـ نورعلی نورزاد، صنعتهای نوروزنامهنویسی در ادبیات فارسی ماوراءالنّهر؛
ـ رجبعلی خدایاروف، نوروز در بیاضهای نوروزی؛
ـ صدرالدّین صوفییِف، نوروز از نگاه حکیم عمر خیّام؛
ـ صفر خالقوف، بهار این قدر نشئه دارد به سر؛
ـ جورهیِف، بازتاب نوروز در تمدّن و فرهنگ اسلام؛
به روز یکشنبه ا حمل 1395: در همایش روشنفکران که با حضور عالیجناب امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، در کاخ باربد در شهر دوشنبه برگزار شده بود یکجا با اعضای دیگر هیأت افغانستان شرکت کردم. در این همایش، رئیس جمهورمحترم تاجیکستان دربارۀ اهمیت برگزاری همایش بینالمللی ادیبان حوزۀ نوروز سخنرانی کرد و سپس اعضای هیأت رئیسۀ همایش، از جمله سیّد رضا محمدی، رئیس اتحادیۀ نویسندهگان افغانستان، و همچنان کاظم کاظمی از جمهوری اسلامی ایران، و جلیل شبگیر پولادیان از جمهوری فیدرال آلمان، و نمایندهگان کشورهای گوناگون سخنرانی کردند و شعر خواندند. پیش از برگزاری این همایش از نمایشگاه بزرگ خوراکههای نوروزی، ساختههای دستی و هنرنماییهای محلّی و ملّی که در چمن مقابل کاخ باربد راهاندازی شده بود دیدن کردیم.
چاشت همین روز در ضیافتی اشتراک کردیم که به افتخار مهمانان اشتراککننده در همایش بینالمللی حوزۀ نوروز از سوی عالیجناب امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان، و با حضور شخص خودش در «نوروزگاه» ترتیب یافته بود.
به روز دوشنبه 2 حمل 1395: تمام مهمانان به چند گروه تقسیم شدند و هر گروه برای اشتراک در مراسم نوروزی رهسپار ناحیههایی گوناگون شدند. من با شماری از مهمانان به ناحیۀ «شهر نو» که در مسیر ناحیۀ باستانی حصار واقع بود رفتم. مسؤولان آن ناحیه، مهمانان را به محلّ برگزاری آیینهای نوروزی پذیرایی کردند. پس از این که از نمایشگاه فرهنگی ـ هنری نوروز در محلّ برگزاری جشنوارۀ نوروزی دیدن کردیم، جشنوارۀ نوروزی با سخنرانی رئیس ناحیه آغاز یافت و سپس برای من فرصت سخنگفتن و شعرخواندن داده شد و به همینگونه حمیرا نکهت دستگیرزاده از کشور هالند سخنرانی کرد و شعر خواند. چاشت را هم در ضیافتی شرکت کردیم که از سوی رئیس ناحیه در دفتر کارش ترتیب داده شده بود و عصر دوباره به شهر دوشنبه برگشتیم. عصر همان روز در یک نشست تعارفی در انجمن بینالمللی تاجیکان و فارسیزبانان جهان در کاخ وحدت در شهر دوشنبه شرکت کردیم. در این نشست شمارۀ ویژۀ نوروزی مجلۀ «پیوند»، نشریۀ آن انجمن، برای شرکتکنندهگان توزیع شد.
به روز سهشنبه 3 حمل 1395: باز هم تمام مهمانان از کشورهای گوناگون به چند گروه تقسیم شدند و هر گروه توسط موترها به سوی ناحیّۀ معیّنی رهسپار شدند. گروه ما به ناحیۀ عینی که در شمال تاجیکستان موقعیت دارد رفت. از همسفران هموطنم آقای حضرتی مسؤول فرهنگی سفارت افغانستان در دوشنبه، حمیرا نکهت دستگیرزاده از هالند، بهروز از افغانستان، شریف سعیدی از سویدن، و لطیف ناظمی از آلمان با من یکجا بودند. در مرکز این ناحیه از سوی رئیس و مسؤولان ناحیه پذیرایی شدیم. در آغاز از آرامگاه طغرل احراری شاعر زادهشده در سال 1865 میلادی و نیز از خانهموزیم آن شاعر در آن ناحیه و سپس از نمایشگاه فرهنگی ـ هنری نوروزی دیدن و در جشنوارۀ نوروزی آن ناحیه شرکت کردیم. در این جشنواره نیز من دربارۀ نوروز سخن گفتم و شعر خواندم. در اینجا چاشت در ضیافت نوروزییی که از سوی رئیس آن ناحیه در محلّ برگزاری جشنواره ترتیب داده بود شرکت کردیم. برنامههای هنری و فرهنگی این جشنواره تا نزدیکیهای عصر ادامه یافت و عصر همان روز سفر خود را به سوی ناحیۀ باستانی پنجیکنت که زادگاه رودکی، شاعر بزرگ سدۀ چهارم هجری، بود رهسپار شدیم. رئیس و مسؤولان این ناحیه نیز در هنگام ورودِ ما به آن ناحیه، از ما پذیرایی کردند. شب همان روز را در همان ناحیه گذشتاندیم و شام را در ضیافتی که شفیعوف عثمان ضیازاده، رئیس شهر پنجیکنت، در رستورانت اقامتگاه ما ترتیب داده بود شرکت کردیم.
به روز چهارشنبه 4 حمل 1395: مهمانان به سوی زادگاه رودکی رفتند و من با کسانی که عصر همین روز به سوی کابل پرواز داشتند دوباره رهسپار شهر دوشنبه شدیم. در عرض را از روستای مزار شریف، زادگاه روانشاد لایق شیرعلی، شاعر شناختهشدۀ تاجیکستان، و خانهموزیم آن شاعر در حالی دیدن کردیم که از سوی برادر آن شاعر در هر بخش معلومات داده میشد. همچنان در همین روستا از آرامگاه خواجه محمّد بشّار، از عارفان سدۀ چهارم هجری، دیدن کردیم که ساختمان آن پیشینۀ یک هزارساله دارد و از میراثهای فرهنگی تاجیکستان به شمار میرود. هنگامی که عصر همان روز به شهر دوشنبه رسیدیم در ضیافتی شرکت کردیم که از سوی ادارۀ مالی آن کشور در یکی از کاخهای فرهنگی به نام «طربگاه» ترتیب داده شد.
شام همان روز میزبانان، ما را تا میدان هوایی بینالمللی شهر دوشنبه همراهی کردند و با هم پدرود گفتیم و با پرواز کام ایر به ساعت 8 شب به میدان هوایی بینالمللی حامبد کرزی در کابل، به میهن برگشتیم.
دستاوردهای سفر:
این سفر رسمی دستاوردهای زیر را در قبال داشته است:
ـ دید و وادید و آشنایی با شاعران، نویسندهگان، فرهنگیان و دانشمندان شرکتکنندۀ همایش از کشورتاجیکستان و سایر کشورهای حوزۀ نوروز و بیرون از حوزۀ نوروز؛
ـ معرفی آیینهای نوروزی مردم افغانستان برای شرکتکنندهگان همایش از کشور تاجیکستان و کشورهای دیگر؛
ـ آشنایی با رسمها و رواجهای نوروزی و فرهنگ برگزاری جشن نوروز در تاجیکستان و کشورهای دیگر؛
ـ معرفی وضعیت و جایگاه ادبیات و فرهنگ و هنر در افغانستان به مردمان کشور میزبان و کشورهای دیگر؛
ـ مبادلۀ آثارآفرینشی و پژوهشی شاعران، نویسندهگان، ادیبان و دانشمندان شرکتکنندۀ همایش با هم و پیدایی شناخت بیشتر آنان از همدیگر؛
ـ فراهمشدن زمینۀ آشنایی بیشتر میان شاعران، نویسندهگان و ادیبان افغان شرکتکنندۀ همایش که در داخل و خارج افغانستان زندهگی میکنند.
